Skip to main content

Doğa her geçen gün biraz daha kendine dönüyor ve bizi de kendine katılmaya çağırıyor. Binlerce yıl önce avcı ve toplayıcı grupların tarım faaliyetlerine başlamasıyla doğa ananın sunduğu imkânların ötesine geçtik. Bugün yerleşik hayatın çizdiği keskin sınırların çoğunu doğadan aldığımız güç ve ilhamla oluşturmuş olmamız, kitlesel çevre sorunlarına karşı hassasiyetimizi artırıyor. 

Mutfağınızdaki atıkları fırsata çevirin: Kompost

Eğer toprağın ve doğanın çağrısına kulak veriyorsanız, atıksız bir yaşam için atabileceğiniz birçok farklı adım var. Bizim favorimiz sürdürülebilir bir işlem olan kompost! Evinizde veya arka bahçenizde kolayca uygulayabileceğiniz kompost yöntemi, mutfağınızın atıklarını geri dönüşüm çemberine dahil ediyor. Uzun süre beklediğinde zararlı metan gazı salınımına neden olan gıda atıkları, kompost yapımında tercih ediliyor.

Yine de mutfağında bulunan her atığın kompost için uygun olmadığını hatırlatmak isteriz. İşte kompost yapımında yararlanabileceğin veya yararlanamayacağın atıkların listesi:

Aşağıda sıralanan malzemeler ve atıkları, azot bakımından zengin olmalarıyla kompost için iyi birer seçenektir.

      Yeşil malzemeler

  • Sebze meyve atıkları
  • Yumurta kabukları
  • Çay atığı
  • Yeşil bitkiler

Aşağıda sıralanan malzemeler ve atıkları, karbon bakımından zengin olmalarıyla kompost için iyi birer seçenektir.

      Kahverengi malzemeler

  • Dallar ve ağaç kabukları
  • Sert yemiş kabukları
  • Talaş
  • Saman
  • Kurumuş ağaç yaprakları/iğneleri

Aşağıda sıralanan malzemeler ve atıkları kompost yapımına dahil edilmez.

      Komposta uygun olmayan malzemeler

  • Hayvansal ürünler
  • Plastikler
  • Yağlı kağıt, streç film, alüminyum folyo gibi malzemeler
  • Yağlı yemek atıkları
  • Çocuk bezi, hijyenik ped gibi kişisel bakım ürünü atıkları
  • Kahve/çay atıklarının poşetleri
  • Limon, portakal, greyfurt gibi asitli meyveler
  • Hayvan dışkısı

İdeal bir kompostun içeriğinde üçte bir oranında yeşil malzeme, üçte iki oranında kahverengi malzeme bulunmalıdır. Yarı yarıya bir denge oranı da tercih edebilirsiniz fakat kahverengi malzemenin görece daha fazla olması öneriliyor.

Kompost türleri de soğuk ve sıcak olmak üzere ikiye ayrılır.

1. Soğuk Kompost

Soğuk kompost uygulamasında, gıda atıklarınızı biraz ‘kendi haline’ bırakmanız yeterli. Yukarıda belirttiğimiz oranda yeşil ve kahverengi malzemeyi bir çöp kutusunda biriktirin. Yaptığınız birikimi hava alacak şekilde arka bahçenizde bırakın. Çürüme tamamlandıktan sonra (tahminen 6-24 ay arası) kompostunuz hazır olacaktır. 

Soğuk kompost sürecinde dikkat etmeniz gereken en önemli nokta, eklediğiniz her katmandan sonra bir kahverengi malzemeyle kutunun üstünü kapatmak. Saman, talaş, karton atık gibi malzemelerle gerçekleştirebileceğiniz kapatma işlemi sayesinde sineklenme ve kötü koku gibi olumsuz etkileri önleyebilirsin.

Eğer bolca boş alanınız ve az boş vaktiniz varsa, soğuk kompost gübre yapımı için en mantıklı yöntemdir.

2. Sıcak Kompost

Süreç olarak soğuk kompost ile benzerlik gösteren sıcak kompost, adından da anlaşılacağı üzere sıcak bir ortamda gerçekleşir. Sıcak kompost için öncelikle alan ve termometre hazırlamalısınız. Kompostu karıştırmanız için uygun olmayan dar bir alan tercih etmekten kaçının. Ayırdığınız alanın en alt katmanını toprakla kapatın. Daha sonra bir kat yeşil malzeme, bir kat kahverengi malzeme olmak üzere sırayla katmanlandırın. Yeşil malzemeler kompostunuzun ıslak kısmını, kahverengi malzemeler ise kuru kısmını oluşturacak. Kompostta ıslaklık açısından iyi bir denge tutturmalısınız, fazla kuru veya fazla ıslak olduğu takdirde malzeme ekleyerek optimum noktaya ulaşabilirsiniz.

Sıcak kompostun en önemli noktalarından birini adından aldığını belirtmiştik. Kompost ilk günler 50-77 derece arası bir sıcaklıkta seyrederken, daha sonra termometrede 43 dereceyi görebilirsiniz. Kompostun soğuduğunu fark ettiğiniz zaman karıştırarak havalandırmalısınız. Bu işlemden sonra sıcaklık tekrar baştaki seviyeye dönecektir. Karıştırma sürecini yaklaşık 4 kez tekrarladıktan sonra kompostun sıcaklığı 30 dereceye düşecek ve rengi koyu kahverengiye dönecek. İki haftalık bir dinlendirmeden sonra kompostunuzu kullanabilirsiniz.

Sıcak kompostun başarılı olma ihtimali soğuk komposta göre daha düşüktür. Yaklaşık 18-21 gün süren kompost sürecinde adımları dikkatle takip etmeniz önemlidir.

3. Bokashi Kompost

Kutu kadar apartman dairelerinde yaşadığımız şehir hayatında kompost işlemini gerçekleştirebilecek bir alan yaratmak herkes için kolay olmayabilir. Japonca’da kelime anlamı “fermente edilmiş organik madde” olan Bokashi, diğer kompost türlerinin aksine yemek türlerini de içerir. Hatırlayın, kompost malzemelerine değinirken yağlı yemek atıklarını yasaklı maddelerin arasında yazmıştık. Bokashi kompostta bu kuralı yağlı yemekler için pas geçebilirsiniz. 

Son yıllarda Türkiye’de de yaygınlaşmaya başlayan bu gıda atığı turşusunun gerçekleştirilme süreci çok daha meşakkatlidir. İhtiyaç duyacağın malzemeler ve uygulama sürecine dair detaylara buradan erişebilirsin!

Toprağın sesine kulak ver

Şehir hayatında başımızı her kaldırdığımızda beton grisiyle karşılaşmak toprağa olan özlemimizi artırıyor. Evet, betonlaşmaya olan tepkimiz bazen bir şeytan taşlama eylemine dönüşüyor fakat bizim doğaya uzak kalma deneyimimiz belki bundan 30-40 yıl sonrasının gerçekliği haline gelecek. Üzerinde yaşadığımız bir kara parçası olmaktan çok daha fazlasını ifade eden toprağı onarmak için biraz çaba bolca ilgi yeterli. Yedikten sonra çöpü boylayan bir elma koçanı, soyduktan sonra atılan salatalık kabukları, eve gelen kargo paketinden çıkan karton çöpü gibi sonu düşünmeden atığa dönüştürülen malzemeler ile kendi sürdürülebilirlik adımını atabilirsin.