Skip to main content

Evlerimizde açığa çıkan organik atıkları uygun koşullarda verimli malzemelere dönüştürmek mümkün. Peki kış aylarında artan çay tüketimi ile ortaya çıkan atık çay nasıl değerlendirilebilir?

Ülkemizin en popüler içeceklerinden biri olan çay, gerek üretim gerekse tüketim aşamasında ciddi miktarda atık ortaya çıkarıyor. Özellikle Doğu Karadeniz bölgesinde üretimi yapılan siyah çay yapraklarının yanlış hasadı yüksek miktarda atığa neden oluyor. Normal standartlarda %3-5 arasında seyreden bu oran, yanlış hasat ile %17-18’e kadar ulaşabiliyor.

Atık çay ve kompost üretimi

Çay atığı önemli bir kompost hammaddesi olarak kullanılabilir. Hindistan’da çay atığı kompost üretimi uygulamalarında sıkça yer ediniyor. Ancak çay atığını doğrudan kompost hammaddesi olarak kullanmak mümkün değil. Çünkü atık çay yapısı gereği kompostlama için gereken nem, pH, fosfor ve mikroorganizma bakımından uygunluk göstermiyor. Ayrıca ham çay atığının kompostlama için önemli bir koşul olan “stabil madde” özelliğini karşılamaması da direkt olarak tercih edilmesini zorlaştırıyor. 

Yukarıdaki nedenlerden ötürü kuru atık çayın öncelikle nem bakımından uygun forma getirilmesi gerekiyor. Bunun için çay atığı yaklaşık 1:3, 1:5 veya 1:10 oranında klorsuz su ile karıştırılarak nemlendiriliyor. Klorsuz su ile birlikte kullanılan taze sıvı hayvan gübresi de çay atığını ıslatmak için uygun ve avantajlı bir yöntem. Taze sıvı hayvan gübresi kullanılarak hem ıslatma işlemi hem de ortama yeterli mikroorganizma ve besi maddesi verilmesi sağlıyor. 

pH’ı yaklaşık olarak 5,3 olan atık çayın değerini yükseltmek için sıvı küreç sütü kullanımı da tercih edilebilir. Kompost üretiminde çay atığının pH’sının 6 ve üzerinde olması yeterli. Ancak önemli besi maddelerinden olan fosforun atık çayda bulunmaması, ortama belli miktar triple süper fosfor gübresi ilave edilmesini gerektirebilir.

Çay tarlalarında çay döngüsü

Çayın tarlada başlayan macerası yine tarlada sonlanabilir. Hem de oldukça verimli bir finalle. Çay atığından üretilen kompost bölgedeki çay bahçelerinde gübre yerine kullanılabilir. Çay kompostu kimyasal gübre kullanımı minimum miktara indirerek daha sağlıklı bir üretimi mümkün kılar. Toprağın kalitesi iyileşirken, daha kaliteli son ürünler elde edilir. Üstelik çay tarlalarında yaşanan pH sorunu için de uzun vadeli bir çözüm ortaya koyulabilir.

Özetle atık çaydan üretilen kompostun toprakta kullanılması aşağıdaki avantajları sunuyor:

  • Toprak kalitesinin iyileştirilmesi
  • Toprağın nemini koruyarak oksijen seviyelerinin artırılması
  • Toprakta solucanların gelişmesine ve çoğalmasına izin verilmesi 
  • Bitkilerin sağlıklı gelişmesi, büyümesi ve iyileşmesi bakımından gerekli besin maddelerinin oluşması
  • Haşere istilasının önlenmesi
  • Hastalıkların engellenmesi
  • Erozyonun ve toprağın asitleşme probleminin önlenmesi 
  • Tarımsal üretim verimliliğinni artırması
  • Ekonomik doğal gübre kullanımı
  • Toprakta olması muhtemel ağır metallerni tutulması
  • Yaban otu ile mücadele edilmesi
  • Çay ürünlerinin doğal bir kokuya sahip olması 
  • Karbondioksite göre 24 kat daha etkili olan sera gazı metan gazı emisyonunun azaltılması

Genellikle yakılarak ortadan kaldırılan çay atıklarının işlenmesi yalnızca kompostta değil, pek çok farklı aşamada kullanılabiliyor. Dünya genelinde çay atığının içme suyunu arındırma, yakıt olarak kullanılma, farklı gübreleme tekniklerini besleme gibi geniş kullanım alanları mevcut. Yerel yönetimlerin girişimleri ile gelişigüzel olarak ortadan kaldırılan atık çayları tekrardan dönüştürmek hem yerel ekonomiye hem de çevresel sürdürülebilirliğe kritik katkılarda bulunabilir.